چگونه در روز های شلوغ تمرکز عمیق ایجاد کنیم؟
دانش آموزان در عصر امروز با حجم گسترده ای از تکالیف و انتظارات وفشار ها مواجه هستند؛ این مسئله به شدت میتواند آن ها را درگیر کند و تمرکز آنها را به شدت تحت تاثیر قرار دهد به همین سبب دانش آموزان زیادی در اینکه چگونه میتوانند تمرکز مستمر خود را بر روی امور حفظ کنند ،چگونه در اوج خستگی وشلوغی نیز با بازدهی خوب مطالعه کنند مشکل دارند.
در این مقاله تا حد زیادی سعی شده به این مسئله پرداخته شود تا انتها با ما همراه باشید.
گوشه ای از مسائل دانش آموز امروزی:
- امتحانات مدرسه
- آزمون های آزمایشی
- فشار خانواده
- شبکه های اجتماعی
- انتظارت بیش از حد اطرافیان
- خستگی واضطراب مزمن
- استرس آینده
نکته: ذهن فرد در این شرایط شبیه کتابخانه ای است که هیچ نظم وسازمانی در آن نیست وردی وخروجی ها مشخص نیست ،حجم انبوهی از مطالب و پروژه ها در آن وجود دارند و به همان اندازه سرسام آور است .به همین جهت در چنین شرایطی، تمرکز عمیق دیگر یک «توانایی ساده» نیست که به راحتی بتوان آن را به دست آورد ؛بلکه یک مهارت حیاتی برای بقا و موفقیت است.
منظور از تمرکز عمیق چیست؟
تمرکز عمیق یعنی:
- توانایی نگه داشتن توجه روی یک کار مشخص در یک بازه نسبتاً طولانی (۳۰ تا ۹۰ دقیقه)
- بدون پرش مداوم ذهن
- بدون چک مداوم زمان و گوشی
- بدون درگیری با فکرهای مزاحم
نکته: تفاوت تمرکز معمولی و تمرکز عمیق در این است که تمرکز معمولی : حواست هست، ولی ذهنت در رفتوآمد هست و یادگیری کافی وعمیق نداری
تمرکز عمیق : ذهنت کاملاً در حل توجه به کاری است که انجام میدهی در این نوع تمرکز هر دو نوع توجه مستمر و توجه انتقالی برای جابه جایی بین مطالب به اندازه کافی وجود دارد.
نشانه هایی تمرکز عمیق چیست؟
- گذر زمان را حس نمیکنی یا کمتر متوجه گذر زمان میشوی
- یادگیری پایدارتر هست مدام اطلاعات در حال جابه جایی و تثبیت شدن هست (متوجه میشوی که داری یاد میگیری واقعا)
- خستگی ذهنی کمتر هست
نکته : در این نوع تمرکز بعد از مطالعه احساس «پیشرفت واقعی» داری چیزی که در تمرکز ضعیف متوجه میشوی که نداری!
چرا در روزهای شلوغ تمرکز فرو میریزد؟
همه ما در بازه هایی از زمان متوجه این قضیه شده ایم که در روزهایی که فشار کاری ودرسی وروحی رومون زیاده اصلا تمرکز لازم و نداریم و پرش ذهنی مون چقدر زیاده حالا در این قسمت، دلایل بیشتر این اتفاق رو بررسی میکنیم .
۱. استرس آینده ذهن را به «حالت هشدار» میبرد
وقتی ذهن مدام درگیر این فکرهاست:
اگر امتحان را خراب کنم چه؟
اگر آزمون را بد بدهم چه؟
اگر از بقیه عقب بمانم چه؟
مغز وارد حالت Alert Mode میشود یا همان حالت هشدار وبقا میشود ؛ یعنی:
الان وقت تمرکز نیست، خطر احتمالی وجود دارد!
در این حالت:
●توجه پایدار سرکوب میشود
●پرش ذهنی تشدید میشود
●یادگیری عمقی تقریباً غیرممکن میشود
۲. بالا رفتن فشار کاری، کاهش تمرکز عمیق:
عامل مهم بعدی تجربه دوره های پرفشار کاری ودرسی است وقتی فرد با انبوه تکالیف و تسک های ناتمام مواجه میشود ذهن به طرق مختلف سعی میکند از او در برابر استرس مواظبت کند و راه های فرار به اون نشان بدهد ،تمرکز عمیق فرد هم به موازات این میتواند تحت تاثیر قرار بگیرد ولی این قضیه با انجام تکنیک هایی قابل کنترل و دور زدن است.
۳.بمباران دیجیتال:
این روزها رسانه ها و حجم بالای اطلاعاتی که روزانه در پلتفرم ها رد وبدل میشود به مشکل اساسی دیگری تبدیل شده است که در حیطه های تحصیلی نیز بسیار مشکل آفرین بوده این حجم انبوه داده ها انسان ها را راحت طلب تر از قبل کرده و در بیش تر موارد راهی برای برون ریزی هیجاناتی مثل خشم و غم شده است که این مسئله نیز آسیب هایی دیگری را منجر شده است.
●ویدیوهای کوتاه، پیامها، نوتیفیکیشنها:
چرخه تمرکز مغز را میشکنند
مغز را به «تحریک سریع» عادت میدهند
آستانه تحمل سکوت و سکون را پایین میآورند
نکته: ذهن ما به صورت کلی دنبال کارهای ساده تر ،راحت تر و لذت بخش تر میگردد که رسانه این قضیه را بسیار بیشتر از قبل پررنگ کرده است.
نتیجه: [دانشآموز در برابر یک صفحه کتاب، بیقرار میشود.]
۴.خستگی پنهان روانی:
خیلی از دانشآموزان خستهاند، اما:
نه از راه رفتن
نه از فعالیت بدنی
نه از کار کردن
بلکه گاها از فکر زیاد،نگرانی مداوم،خودسرزنشی
فشار مقایسه ،تجربه استرس و اضطراب های مداوم
این خستگی عصبی وروحی وتعارض های هیجانی حل نشده ، تمرکز را به شدت میتواند کاهش دهد وبازه های توجه مستمر را تحت تاثیر قرار دهد.
●ایجاد تمرکز عمیق نیازمند یک سیستم ومجموعه ای از عوامل است.
نکته: این گونه نیست که افراد اراده کنند که تمرکزشان بهبود یابد واز فردا همه چیز برایشان روبه راه شود بلکه تغییراتی در محیط باید صورت گیرد تا این توانایی راحت تر به دست آید.
✅ نظم محیطی:
محیط بیرونی و اطراف مان میتواند در نظم و تمرکز ما تاثیر گذار باشد معمولا وقتی محیط بیرونی نامنظم وبهم ریخته است ذهن نیز کمتر توان تمرکز روی کار خواهد داشت بنابراین از این به بعد به محیطی که قرار است مطالعه در آن صورت گیرد ،بیشتر توجه کنید سعی کنید محیط در حد امکان از نور ودمای طبیعی برخودار باشد و موارد نیازمند مطالعه تان به صورت منظم در آن محیط قرار گرفته باشد.
✅خواب کافی:
تمام ارگان های بدن مان برای بازیابی انرژی و ادامه دادن به استراحت وتوجه نیاز دارند از آنجایی که بخش عمده وظیفه تحصیلی ما از طریق مغزمان صورت میگیرد و استراحت مغز با خواب کافی صورت میگیرد؛ اهمیت خواب در این زمینه برای همگان روشن است
خواب ناکافی:
۱.تمرکز ناپایدار را بیشتر میکند
۲. سرعت فراموشی را افزایش میدهد
۳. تصمیم گیری منطقی را مختل میکند
نکته: در خصوص خواب ، ثبات تایم خواب معمولا مهم تر از میزان آن هست به شکلی که بدن بتواند با آن مقدار به اندازه کافی انرژی مدنظرش را دریافت کند.
مراحل عملی ساختن تمرکز عمیق:
مرحله اول : تخلیه ذهن قبل از شروع
قبل از اولین بازه مطالعه، یک کاغذ بردارید و بنویسید (نگرانیها،کارهای ناتمام،ترسها
برنامه فردا،امتحانات پیشرو و…)
این کارها کمکی میتواند بکند:
ذهن را سبک میکند/مانع حمله ناگهانی افکار میشود/تمرکز اولیه را میسازد
مرحله دوم: از کارهای کوچک تر وباحجم کمتر شروع کنید
در روزهایی که ذهن وبدن مان بیش از هر زمان دیگری تحت فشار وهجمه قرار دارد؛ توقع پرداختن به کارهایی دشواری که مدت ها عقب افتاده یا انرژی زیادی میخواهد انتخاب درستی نیست ذهن ما در این زمان نیازمند حمایت بیشتری از جانب ماست؛ برنامه ریزی اصولی وسبک تر ما برای این روزها میتواند این کمک را به ذهن مان داشته باشد.
●ذهن مان با هدف های کوچک تر :
۱. بیشتر همکاری میکند
۲.کمتر به دنبال راه های فرار می گردد
۳. آرام تر می شود
۴. مقاومت ذهن کمتر از قبل می شود
۵. حس موفقیت راحت تر شکل می گیرد
مرحله سوم: قفل موقت نگرانی
قبل از شروع هر بازه، به ذهن بگو:
«الان فقط ۴۵ دقیقه مسئول این کار هستم، بعدش دوباره به بقیه فکر میکنم.»
ذهن وقتی «زمان مشخص برای نگرانی» دارد، کمتر وسط کار هجوم میآورد.
مرحله چهارم: توجه به هیجان های حل نشده
از آنجایی که یه مواقعی مسئله هیجانی است ونه کاری ودرسی توجه کافی به این مسائل و ایجاد تایم کافی برای رسیدگی به آنها نیز میتواند در دستیابی سریع تر به تمرکز عمیق یاری رسان باشد.
(هیجانهای حلنشده مثلا:ناراحتی از دوست ،دعوا با خانواده، شکست عشقی احساس بیعدالتی) نیازمند رسیدگی وتوجه هستند.
نکته : این مسائل ذهن را درگیر میکند حتی اگر خودِ فرد انکارش کند.
چه کارهایی میتوان انجام داد:
۱.نوشتن احساسات با ذکر جزییات
۲.صحبت با یک فرد امن(فردی که بدون قضاوت باشما همدلی میکند)
۳.بیرون ریختن هیجان بهجای سرکوب
تمرین های تقویتی کوتاه مدت برای ساخت تمرکز پایدار:
تمرین ۱: تمرکز ۵ دقیقهای
هر روز ۵ دقیقه فقط روی نفس کشیدن
یا فقط تمرکز روی یک جمله کتاب وخواندن فقط یک صفحه از کتاب، تمرین نوشتن یک خط و.. زمان بگذارید.
●هدف:
در این تمرین هدف آموزش «برگشت دادن ذهن» است نه توقف فکر
تمرین ۲: محرومیت کوتاه از محرک سریع
هر روز تلاش کنید ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بدون عوامل مزاحم مثل گوشی،شبکه های اجتماعی و..باشید.
نکته:
این تمرین به افرایش مقاومت در برابر محرک ها و رسیدگی به وظیفه اصلی کمک میکند.
خطاهای رایجی که تمرکز را تا حد زیادی تحت تاثیر منفی قرار میدهد:
- ۱.چندمنبعی بودن افراطی
- ۲.برنامهریزی غیرواقعی
- ۳.مقایسه مداوم با دیگران
- ۴.خودسرزنشی شدید بعد از افت
- ۵.تلاش برای تمرکز با ذهن عصبی و خسته
- ۶.استراحتهای آلوده به گوشی
- ۷.خواب نامنظم
- ۸.تغذیه نامنظم
- ۹.تلاش برای حذف فکر بهجای مدیریت آن
- ۱۰.انتظار تمرکز کامل در همه روزها
رابطه تمرکز پایدار با اعتماد به نفس چیست؟
وقتی شما می توانید بهتر از قبل تمرکز کنید و کارها و وظایف تان را با دقت وبازدهی بهتری انجام دهید به صورت ناخودآگاه موارد زیر بهبود می یابد:
- احساس کنترل شما روی شرایط و وظایف بالاتر می رود.
- حس اعتماد به نفس به خود و حس مثبت بیشتری تجربه می کنید.
- اضطراب کمتری نسبت به قبل تجربه می شود.
●چند نکته مهم در مورد تمرکز:
برخلاف نظر عموم تمرکز:
- موهبتی ذاتی نیست
- تنها ویژگی افراد نابغه نیست
- نتیجه تمرین آرام، مستمر و هوشمندانه است
- کسی که امروز پرش ذهنی شدید دارد، میتواند طی چند هفته تمرین درست، به تمرکز پایدار برسد.