خشم چیست؟
خشم یکی از نیرومند ترین هیجانات انسان هاست که نحوه ابراز وبیان آن بسیار مهم می باشد و به همین دلیل سرکوب دائمی آن و همینطور ابراز های نابجا ونادرست آن هر دو آسیب رسان ومشکل آفرین است. نکته مهم دیگر این است که افراد اغلب هریک روش ها ورفتارهایی را برای کنترل ومهار خشم خود به کار میگیرند و این تبدیل به عادت آنها میشود به همین سبب سازنده یا غیر سازنده بودن آن مهم است.
در این مقاله قصد داریم نحوه و دلایل بروز خشم وتکانه های شدید در دانش آموزان کنکوری را بررسی کنیم و در ادامه به معرفی راه های سالم تر ابراز این هیجان بپردازیم.
دلایل بیرونی ودرونی ایجاد خشم کدام اند؟
۱_عوامل درونی :
عوامل درونی عواملی است که از درون ما سر چشمه می گیرد و عامل مشخص بیرونی ندارد مثل تجربیاتی که در گذشته داشته ایم ،خاطرات ،افکار ،عقاید و مواردی از این دست به طور مثال فردی که با فکر کردن به گذشته واتفاقات پیش آمده دچار خشم وطغیان میشود.
۲_عوامل بیرونی:
این عوامل همانطور که از نامشان هم پیداست عواملی هستند که در بیرون از ما و در اطرافمان اتفاق می افتند و افراد دیگر بیشتراز خودمان در به وجود آمدنشان تأثير گذارتر هستند. عواملی مثل رخ دادن اتفاقات بد، اشخاص دور و برمان، وضعیت زندگیمان و…
در خصوص هر دوی این عوامل شناسایی دقیق وموقعیت سنجی هر کدام در کنترل بهتر آنها یاری دهنده است.
عوامل ایجاد کننده خشم در کنکوری ها؟
دوران کنکور یکی از پرچالشترین دورههای زندگی نوجوانان است؛حجم زیاد دروس، رقابت، فشار خانواده و ترس از شکست باعث میشود بسیاری از داوطلبان در این دوران احساس خشم، ناامیدی یا اضطراب شدیدی را تجربه کنند
در حقیقت خشم یک احساس طبیعی است که در پاسخ به نارضایتی، بیعدالتی یا فشار روانی ایجاد میشود. در دوران کنکور، عوامل زیر معمولاً باعث تشدید خشم میشوند:
- استرس زیاد و ترس از شکست
- مقایسه شدن با دیگران (توسط خانواده، دوستان یا حتی خود فرد)
- خستگی ذهنی و جسمی
- فشار انتظارات بالا از خود یا اطرافیان
- نداشتن زمان کافی برای استراحت و تفریح
چه راه هایی برای ابراز خشم وجود دارد؟
خشم هیجانی است که افراد در هر سن و موقعیتی ممکن است آن را تجربه کنند اما در میزان وشدت خشمگین شدن افراد وهمچنین راهکارهای مدیریت ومهار آن تفاوت های فردی وجود دارد و یادگیری های قبلی افراد موثر وتاثیر گذار است گروهی از افراد:
_خشم خود را سر کوب میکنند یا سعی در پنهان کردن آن دارند وممکن است به صورت منفعلانه آن را ابراز کنند یعنی به جای ابراز مستقیم آن، به صورت غیر مستقیم سعی در نشان دادن آن داشته باشند که این قضیه در دراز مدت تاثیرات بدی بر روی آنها خواهد داشت .
_دسته دیگر افرادی هستند که هیجان خشم خود را ابراز میکنند به طور مثال فریاد می زنند ، چیزی را پرت میکنند، سکوت میکنند و حتی ممکن است برای نشان دادن خشم خود مدتی غذا نخورند.
_دسته سوم افرادی هستند که موقعیت شناسی خوبی دارند ، و با توجه به خصوصیات فردی خود میدانند چگونه خشم خود را به روش های سالم ابراز کرده و مهار کنند.
13 راهکار عملی برای کنترل و مدیریت خشم :
- پذیرش خشم:
احساسات وهیجانات آینه درون ما به بیرون هستند وراهی برای نشان دادن آنچه در درون ما رخ میدهد پس بدن ما از راه هیجانات به ما هشدار میدهد که به آن توجه کنیم پس در قدم اول برای مدیریت هیجان خشم باید وجود آن را بپذیریم وبدانیم که گاها موقعیت هایی در زندگی وجود دارد که این هیجان را در ما ایجاد میکند و امر طبیعی است. - موقعیت شناسی خشم:
گام مهم دیگری که هر فرد باید آن را انجام دهد این است که موقعیت ها وشرایطی را که بیشتر خشم او را بالا میبرد را بشناسد و آن ها را یادداشت کند(مثلاً عقبافتادن از برنامه، مقایسه با دوستان، تذکر والدین) تا بتواند کنترل گری بهتری روی آن شرایط داشته باشد.
بروز خشم در هر فردی میتواند علائم جسمانی ،روانشناختی خاصی داشته باشد شناخت این نشانه ها در مهار سریع تر کمک کننده است. - تنفس عمیق و توقف کوتاه:
وقتی دچار خشم شدید، قبل از هر واکنش، چند نفس عمیق بکشید و ده ثانیه سکوت کنید. این کار ساده باعث میشود بخشی از کنترل دوباره به قشر پیشپیشانی مغز (بخش منطق) برگردد و بتوانید اقدامات درت تری انجام دهید. - ورزش و تخلیهی هیجانی:
فعالیت بدنی (پیادهروی، دویدن، ورزش سبک) بهترین روش برای تخلیهی هیجانات منفی است؛ خشم سرکوبشده اگر تخلیه نشود، تبدیل به اضطراب یا ناامیدی میشود. - نوشتن احساسات:
احساسات خود را بنویسید؛ مثلاً در دفترچهای یادداشت کنید که امروز از چه چیزهایی ناراحت شدید، این کار به ذهن اجازه میدهد خشم را تخلیه کند بدون اینکه به خود یا دیگران آسیب بزنید. - تغییر زاویه دید:
به جای تمرکز بر نتیجه (قبولی یا عدم قبولی)، تمرکز خود را روی مسیر یادگیری و تلاش بگذارید. نگرش “من باید بهترین باشم” را با (من در مسیر رشد هستم) جایگزین کنید.
یا در خصوص هر مسئله دیگری سعی کنید دیدگاه خود را متعادل کنید این روش نیاز به تمرین و سماجت دارد. - صحبت با افراد قابل اعتماد:
گاهی فقط نیاز دارید شنیده شوید. صحبت با مشاور مدرسه، دوست صمیمی یا یکی از اعضای خانواده میتواند فشار درونی را کاهش دهد و کمک کند تا مسائل را با دید بازتری ببینید. - تمرین ذهنآگاهی (Mindfulness):
چند دقیقه در روز چشمها را ببندید، روی تنفس تمرکز کنید و فقط “حال” را ببینید. این تمرین ساده کمک میکند خشم از آیندهنگریهای اضطرابآور کاهش یابد.
گاها بیشتر نگرانی ها وهیجاناتی مثل خشم حاصل اضطراب ها و افکار پیش بینی کننده آینده است توجه به حال و کمک گرفتن از روش هایی مثل مدیتیشن میتواند از شدت این احساسات بکاهد. - توجه به نقش خانواده ها:
خانوادهها باید بدانند که در دوران کنکور، خشم نوجوانان نشانهی ضعف نیست؛ نشانهی فشار زیاد است. حمایت، همدلی و گفتوگوی محترمانه به جای سرزنش میتواند معجزه کند. - ترک موقعیت:
در موقعیتی که شدیدا دچار خشم و عصبانیت می شوید اگر امکانش وجود داشته باشد آن موقعیت را برای چند دقیقه ای ترک کنید ،هوایی تازه کنید وچند نفس عمیق بکشید با ترک موقعیت شما به خود فرصت می دهید که تا ذهن شما بتواند به فراسوی آن موقعیت رفته وبه موارد دیگر نیز توجه کند. - کنترل افکار منفی:
یکی از راهکارهای مؤثر کنترل خشم اطلاع و اگاهی از شیوه فکر کردن مان می باشد! یعنی گاهی وقت ها ما اتفاقات اطراف را به شکلی نادرست تفسیر میکنیم که می تواند منجر به بروز خشم شود به یاد داشته باشیم که چرخه عقاید و افکار ،هیجانات و رفتار چرخه قوی و مهمی است به عبارتی شیوه ای که فکر میکنیم بر شیوه ای که احساس میکنیم و در نتیجه شکلی که رفتار میکنیم تاثیر دارد. - معذرت خواهی کنید:
در شرایطی که متوجه میشوید رفتار ویا حرف شما موجب ایجاد سوءتفاهم یا پرخاش در مخاطب تان شده برای کاهش اثر های پرخاشگری معذرت خواهی کنید. - اهمیت مسئله را بسنجید:
ما گاهادر مواجه با مسائل مختلفی ممکن هست دستخوش خشم بشویم اما آیا همه آنها به یک اندازه مهم وجدی هستند؟این سؤال را از خود بپرسید: آیا این موضوع یک روز ،هفته ،ماه یا سال ديگر هم برایم مهم است؟ با این سوال میتوانید از مسأله فاصله بگیرید حقیقتاً بعضی مسائل در آن لحظه خود را بزرگ جلوه میدهند حال آن که اساسا بزرگ و مهم نیستند.